Najświętsze Serce Jezusa

(…) głoś, że serce Boga jest dla wszystkich otwarte, i zapewniaj,
że przed żadnym grzesznikiem, dopóki gotów jest pokutować,
nie jest zamknięta droga do zbawienia.
("Wejrzenie w głąb serca", Bł. o. St. Papczyński)

Czerwiec to miesiąc w sposób szczególny poświęcony czci Najświętszego Serca Pana Jezusa.

I. Historia rozwoju kultu Najświętszego Serca Jezusowego:

- szczególnymi momentami inspirującymi ten kult były m.in. scena z Ostatniej Wieczerzy, w której jeden z apostołów, św. Jan skłonił swoją głowę ku Bożemu Sercu (J 13, 23) oraz przebicie włócznią Bożego Serca przez jednego z żołnierzy po śmierci Jezusa na Krzyżu (J 19, 34),

- kult Serca Jezusowego początkowo miał charakter prywatny, z czasem ogarnął szerokie rzesze społeczeństwa,
- mistyka średniowiecza łączyła kult Serca Jezusowego z bardzo żywym nabożeństwem do Najświętszej Rany boku Jezusa,
- w XIII wieku w klasztorze Sióstr Benedyktynek w Helfta dwie mistyczki: św. Mechtylda i św. Gertruda miały wielkie nabożeństwo do Serca Pana Jezusa,
- w tym samym wieku dwie polskie mistyczki: błogosławiona Dorota z Mątowów i błogosławiona Juta z Chełmży praktykowały nabożeństwo do Najświętszego Serca Jezusa,
- w XVII wieku nabożeństwo to propagowali znani teologowie: św. Franciszek Salezy, św. Jan Eudes, bł. Klaudiusz La Colombiere oraz polscy Jezuici: ojciec Tomasz Młodzianowski i ojciec Kasper Drużbicki,
-największy rozwój kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa zaznaczył się od znanych objawień, jakie miała święta Małgorzata Maria Alacoque w Paray Le Monial we Francji. Pierwsze objawienie miało miejsce 27 grudnia 1673 roku w kaplicy Sióstr Wizytek, w święto liturgiczne św. Jana - Apostoła miłości.
- cały zakon św. Dominika Guzmana - dominikanie - bardzo wcześnie przyswoił sobie nabożeństwo do zranionego boku i Serca Pana Jezusa,
- w piątek po oktawie Bożego Ciała, a więc w dzień, który Chrystus wybrał sobie na święto Jego Serca, dominikanie odmawiali oficjum o Ranie boku Pana Jezusa,
- Stolica Apostolska dopiero po ścisłych i dokładnych badaniach zezwoliła na obchodzenie święta, jak i na cześć wizerunków Jezusowego Serca w formach dzisiaj powszechnie przyjętych,
- po raz drugi Kościół pośrednio zatwierdził objawienia, dane św. Małgorzacie Marii Alacoque, kiedy po surowym procesie wyniósł ją do chwały ołtarzy. Jej beatyfikacja odbyła się w roku 1864, a kanonizacja w roku 1920,
- pierwszym z papieży, który zatwierdził nabożeństwo do Serca Pana Jezusa a także święto dla niektórych diecezji i zakonów, był Klemens XIII. Uczynił to w roku 1765 - a więc prawie w sto lat po wspomnianych objawieniach,
- decydującym jednak w tej sprawie stał się memoriał biskupów polskich wysłany do papieża Klemensa XIII w 1765 roku. Memoriał podaje najpierw historyczny przegląd kultu, a następnie uzasadnia bardzo głęboko godziwość i pożytki płynące z tego nabożeństwa,
- Papież Pius IX w roku 1856 rozszerzył święto Serca Pana Jezusa na cały Kościół,
- 25 maja 1899 roku papież Leon XIII wydał encyklikę "Annum Sacrum" i dokonał poświecenia całego świata Najświętszemu Sercu Pana Jezusa,
- 8 maja 1928 roku Pius XI w encyklice "Miserentissimus Redemptor" usilnie zachęcał do rozwoju kultu Serca Jezusowego oraz wynagradzania Mu za grzechy. Polecał też praktykę osobistego poświęcenia się Najświętszemu Sercu Zbawiciela.

II. Historia Kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa w Polsce:

- pierwszą w Polsce powiernicą Serca Jezusowego była bł. Dorota z Mątowów (1346-1394), zmarła jako rekluza (zamknięta pustelnica) w katedrze kwidzyńskiej,
- Ksiądz Piotr Skarga (+ 1612) wielokrotnie wypowiada się w słowach bardzo tkliwych o Bożym Sercu. Czytamy np. w jednym z jego pism: "Pan Jezus na koniec daje nam i Serce swoje w sakramencie Ciała i Krwi swojej, a my Go nie miłujemy i kupić u nas za takie pożytki tej miłości nie może",
- Największym jednak apostołem nabożeństwa do Serca Pana Jezusa w Polsce możemy nazwać jezuitę o. Kaspra Drużbickiego (1590-1662). Na 20 lat przed objawieniami, jakie miała św. Małgorzata Maria, napisał słynne dziełko: "Meta Cordium Cor Jesu". Na treść dziełka składa się dziewięć rozmyślań i osiem litanii do Najśw. Serca Jezusowego,
- do pierwszych i największych czcicieli Serca Pana Jezusa w Polsce należały zawsze siostry wizytki. W swoim archiwum w Krakowie przechowują one niewielki wymalowany na pergaminie obrazek przedstawiający serce otoczone różami. i kanonicy, łącznie ok. 350 kapłanów; nadto 720 sióstr różnych zakonów, 2 100 mężczyzn i ok. 5 000 kobiet,
- dnia 30 maja 1705 roku powstało w Warszawie przy kościele pijarów pierwsze bractwo Serca Jezusowego w Polsce. W ślad za nim powstało ich więcej, np. w roku 1747 w Nowym Sączu,
- pierwszy kościół ku czci Serca Jezusowego stanął w Polsce w Wilnie przy klasztorze sióstr wizytek, wystawiony już w latach 1729-1756, a więc jeszcze przed oficjalnym zatwierdzeniem kultu przez Rzym,
- w 1764 roku biskupi polscy w wystosowanym do papieża Klemensa XIII liście prosili o ustanowienie tego święta. Rok później papież podpisał dekret "Instantibus" wydany przez Kongregację Obrzędów, która pozwoliła na obchodzenie liturgicznego święta, ku czci Bożego Serca w piątek po oktawie Bożego Ciała, zatwierdzając jednocześnie formularz mszalny i oficjum brewiarzowe,
- Pierwszy Polski Synod Plenarny w roku 1936 uchwalił: "W każdej parafii kwitnąć powinna cześć dla Trójcy Przenajświętszej i Przenajświętszego Sakramentu oraz nabożeństwa do Najświętszego Serca Jezusowego. W tym celu należy popierać Komunię świętą wynagradzającą, nabożeństwo czerwcowe i nabożeństwo odprawiane w pierwszy piątek każdego miesiąca, godzinę świętą oraz poświęcenie rodzin Najświętszemu Sercu Jezusowemu" (uchwała 111, paragraf 1),
- dnia 28 października 1951 roku Episkopat Polski dokonał poświęcenia Sercu Jezusowemu: osobistego, jednostek, rodzin, diecezji i całego narodu.

III. Cel Nabożeństwa do Najświętszego Serca Jezusowego:

- Kościół widzi w nabożeństwie do Serca Jezusowego znak miłości Boga ku ludziom. Chce także rozbudzić w sercach ludzkich wzajemną miłość ku Bogu poprzez to nabożeństwo,
- sam Chrystus nadał temu nabożeństwu wybitnie kierunek ekspiacyjny: ma nas ono uwrażliwiać na grzech, mobilizować w imię miłości Chrystusa do walki z nim oraz do wynagradzania za tych, którzy najwięcej ranią Boże Serce,
- nabożeństwo do Serca Jezusowego nagli do naśladowania cnót tego Serca - cichości, pokory, a przede wszystkim miłości we wszelkich jej przejawach.

Święci odznaczający się szczególnym nabożeństwem do Serca Jezusowego.

Warto wymienić przynajmniej kilku świętych, którzy wyróżniali się w średniowieczu szczególnym nabożeństwem do Serca Pana Jezusa. W tym Sercu znaleźli dla siebie źródło szczególnej radości i uświęcenia:

Św. Jan Eudes (1601-1680):

- jest nazwany "twórcą liturgicznego kultu Serca Jezusa i Maryi",
- w breve beatyfikacyjnym czytamy wprost: "Płonąc sam szczególną miłością ku Najświętszym Sercom Jezusa i Maryi, powziął pierwszy - a nie było to bez natchnienia Bożego - myśl publicznego kultu ku ich czci. Należy go przeto uważać za ojca tego, tak miłego nam nabożeństwa. (...) Był także tego kultu doktorem, albowiem ku czci obu Serc ułożył oficjum i Mszę świętą. Był wreszcie ich apostołem, bo całym sercem przykładał się do szerzenia tego zbawiennego nabożeństwa".
- nowością, którą wprowadził, było również to, że nabożeństwo do Serca Pana Jezusa łączył ściśle z nabożeństwem do Serca Maryi. Nie umiał tych dwóch Serc rozłączyć. Nabożeństwo do tych dwóch Serc wprowadził także do liturgii Kościoła.
- postawił sobie za program swojej kapłańskiej misji szerzenie kultu i nabożeństwa do Serca Pana Jezusa i do Serca Maryi: niezmordowanym słowem, pismami i dziełami,
- założył także ku czci tych dwóch Serc i pod ich imieniem osobną rodzinę zakonną (1641), aby kapłani tegoż zgromadzenia ex professo oddawali się szerzeniu nabożeństwa do tych dwóch Serc,
- w roku 1648 wydaje książeczkę O nabożeństwie do Najświętszego Serca Jezusa i Maryi,
- w roku 1670 otrzymuje od teologów aprobatę tekstów Mszy świętej i oficjum o Najświętszym Sercu Pana Jezusa.

Św. Małgorzata Maria Alacoque (1647-1690):

- przyczyniła się w dużej mierze do rozpowszechnienia nabożeństwa do Najświętszego Serca Pana Jezusa,
- skromna siostra zakonna, wizytka, żyjąca w latach 1647-1690, w zupełnym ukryciu w klasztorze w Paray-le-Monial,
- Pan Jezus pokazując jej swoje Serce pełne ognia, rzekł do niej:
"Moje Boskie Serce tak płonie miłością ku ludziom, że nie może dłużej utrzymać tych płomieni gorejących, zamkniętych w moim łonie. Ono pragnie rozlać je za twoim pośrednictwem i pragnie wzbogacić ludzi swoimi Bożymi skarbami",
- Pan Jezus w trakcie objawień miał zażądać, aby w zamian za niewdzięczność, jaka spotyka Jego Serce i Jego miłość, okazaną rodzajowi ludzkiemu, dusze pobożne wynagradzały temuż Sercu zranionemu grzechami i niewdzięcznością ludzką,
- przekazał Św. Małgorzacie aby Komunia święta w pierwsze piątki miesiąca była ofiarowana w celu wynagrodzenia Boskiemu Sercu za grzechy i oziębłość ludzką,
- w piątek po oktawie Bożego Ciała, 10 czerwca 1675 roku, miało nastąpić ostatnie wielkie objawienie, Kiedy Małgorzata klęczała przed tabernakulum w czasie nawiedzenia Najświętszego Sakramentu, miał ukazać się jej Chrystus, odsłonić swoje Serce i powiedzieć:
"Oto Serce, które tak bardzo umiłowało ludzi, że nie szczędziło niczego aż do zupełnego wyniszczenia się dla okazania im miłości, a w zamian za to doznaje od większości ludzi tylko gorzkiej niewdzięczności, wzgardy, nieuszanowania, lekceważenia, oziębłości i świętokradztw, jakie oddają mu w tym Sakramencie Miłości. (…) Dlatego żądam, aby pierwszy piątek po oktawie Bożego Ciała był odtąd poświęcony jako osobne święto ku czci mojego Serca i na wynagrodzenie Mi przez Komunię i inne praktyki pobożne zniewag, jakich doznaję".

Św. Mechtylda (1241-1298) - za zachętą samego Pana Jezusa wchodziła do Jego Serca i w nim spoczywała. Jezus oddawał jej swoje Serce jako znak zawartego z nią przymierza. Pewnego dnia w czasie spotkania Pan tak mocno przycisnął jej serce do swojego Serca, że miała wrażenie, że odtąd te dwa serca stanowią jedno. Mechtylda każdego rana witała Boże Serce i każdego wieczora czule je żegnała.
Św. Gertruda (1250-1303) młodsza siostra Mechtyldy. Jej zasadnicze dzieło, które wsławiło jej imię po całej Europie, to Poseł Bożej pobożności. Jest to prawdziwy poemat o miłości Boga do duszy i duszy do Boga. Jego zaś źródłem jest Najświętsze Serce Syna Bożego. Można powiedzieć, że Gertruda obcowała z Sercem Jezusowym na co dzień.
Św. Małgorzaty z Kortony (1252-1297). Pewnego dnia Pan Jezus powiedział do niej: "Połóż twe ręce na ranach moich rąk!" Na to święta: "Nie, Panie!" W tej chwili otwarła się rana boku Chrystusa i święta ujrzała w niej Serce Zbawcy.

Praktyki modlitewne ku czci Serca Jezusowego:

1) Nabożeństwo pierwszych piątków miesiąca:

- Pan Jezus dał św. Marii Małgorzacie obietnicę, że kto przez dziewięć kolejnych pierwszych piątków przystąpi do Komunii świętej i ofiaruje ją jako wynagrodzenie za grzechy własne i rodzaju ludzkiego, temu Boże Serce zapewni miłosierdzie w chwili zgonu, że nie umrze bez Jego łaski,
- Kościół wprawdzie nie zaaprobował urzędowo tej obietnicy, pozwala jednak ufać, że zostanie ona wypełniona. Praktyka ta przyczyniła się do spopularyzowania zwyczaju częstej Komunii świętej.

2) Litania do Najświętszego Serca Jezusowego:

- Pierwsze litanie do Najświętszego Serca Jezusowego powstały w XVII wieku,
- Obecna pochodzi z wieku XIX. Jej początek miał miejsce w klasztorze francuskich wizytek. Zatwierdził ją do odmawiania publicznego papież Leon XIII 2 kwietnia 1889 roku.

3) Akt poświęcenia rodzaju ludzkiego Najświętszemu Sercu Jezusowemu:

- papież Leon XIII dołączył do litanii akt poświęcenia rodzaju ludzkiego Najświętszemu Sercu Jezusowemu.

4) Godzina święta:

- Godzina Święta wywodzi się od św. Małgorzaty Marii Alacoque,
- Pan Jezus wyraził życzenie, aby wierni w nocy z czwartku na pierwszy piątek miesiąca adorowali chociaż przez godzinę Najświętszy Sakrament dla uczczenia konania Chrystusa w Ogrodzie Oliwnym,
- praktykę tę przyswoiło sobie bardzo wiele parafii, odprawiając specjalne adoracje w godzinach wieczornych.

5) Akt wynagrodzenia Sercu Jezusowemu:

- Papież Pius XI dodał akt wynagrodzenia Sercu Jezusowemu, który nakazał odmawiać co roku w uroczystość Serca Jezusowego.

Inne formy czci Najświętszego Serca Pana Jezusa:

1) Uroczystość Najświętszego Serca Jezusowego:

- coroczna uroczystość, obchodzona w piątek po oktawie Bożego Ciała.

2) Miesiąc czerwiec:

- jest miesiącem Serca Jezusowego;
- szczególnym orędownikiem tej formy kultu był papież Leon XIII (+ 1903) i jego następcy.

3) Straż Honorowa Najświętszego Serca Pana Jezusa:

- wspólnota szerząca kult Najświętszego Serca Jezusowego,
- poświęca się miłości Boskiego Odkupiciela i uświadamiająca sobie miłość Boga,
- poczuwająca się do obowiązku wynagradzania Najświętszemu Sercu, które zostało zranione przez ludzkie grzechy,
- otwarta na innych ludzi niosąc im pomoc i wsparcie.

4) Serce Jezusa na co dzień:

- często spotyka się wizerunki Serca Jezusowego: w postaci medalików, obrazków, obrazów ściennych, figur,
- liczne są także świątynie poświęcone Sercu Jezusa - w samej Polsce jest ich ok. 400,
- wiele narodów i państw poświęciło się Sercu Pana Jezusa, m.in. Ekwador, Kolumbia, Belgia, Hiszpania, Francja, Meksyk, Polska,
- istnieją też zakony pod nazwą Serca Jezusowego - m.in. sercanki, siostry Sacre Coeur, siostry urszulanki Serca Jezusa Konającego.

Dwanaście obietnic danych św. Małgorzacie Alacoque przez Pana Jezusa, dotyczących czcicieli Jego Serca:

1. Dam im łaski, potrzebne w ich stanie.
2. Ustalę pokój w ich rodzinach.
3. Będę ich pocieszał w utrapieniach.
4. Będę ich pewną ucieczką w życiu, a szczególnie w godzinę śmierci.
5. Będę im błogosławił w ich przedsięwzięciach.
6. Grzesznicy znajdą w mym Sercu źródło i ocean miłosierdzia.
7. Dusze oziębłe staną się gorliwymi.
8. Dusze gorliwe prędko dojdą do doskonałości.
9. Będę błogosławił domom, w których wizerunek Serca mojego będzie czczony.
10. Osoby, które będą to nabożeństwo rozszerzały, będą miały imię swoje wypisane w Sercu moim.
11. Dam kapłanom dar wzruszania serc nawet najzatwardzialszych.
12. W nadmiarze miłosierdzia Serca mojego przyrzekam tym wszystkim, którzy będą komunikować w pierwsze piątki miesiąca przez dziewięć miesięcy z rzędu w intencji wynagrodzenia, że miłość moja udzieli łaskę pokuty, iż nie umrą w mojej niełasce, ani bez Sakramentów świętych, a Serce moje będzie im pewną ucieczką w ostatniej godzinie życia.

Źródła:
- http://www.brewiarz.pl/czytelnia/nspj.php3
- http://liturgia.wiara.pl/doc/418977.Najswietsze-Serce-Jezusa
- Liturgika cz. II, Bogusław Nadolski, s. 120-121
- Dyrektorium o Pobożności Ludowej i Liturgii