Wielki Post

Wielki Post

• rozpoczyna się w Środę Popielcową i trwa 40 dni. Liczbę 40 po raz pierwszy wprowadzono w Kościele w IV w. Liczba ta jest symboliczna i oznacza czas pokuty, postu, modlitwy albo kary, np. 40 dni Jezus pościł na pustyni, 40 dni Mojżesz przebywał na górze Synaj, 40 dni i nocy padał deszcz powodując potop,

• to duchowe przygotowanie chrześcijan do godnego przeżywania świąt Zmartwychwstania Pańskiego, największych świąt chrześcijaństwa związanych z wydarzeniami męki śmierci i zmartwychwstania (Paschy) Chrystusa,

• czas intensywnego życia duchowego, zerwania z grzechem i nawrócenia do Boga, pokuty, walki z własnymi słabościami,

• dominującym kolorem szat liturgicznych jest fiolet. Z obrzędów Mszy świętej znika uroczysty hymn "Chwała na wysokości Bogu" (śpiewany jedynie w czasie przypadających w Wielkim Poście uroczystości, np. św. Józefa - 19 marca, czy Zwiastowania Pańskiego - 25 marca) oraz radosna aklamacja "Alleluja" (nawet w uroczystości i święta) śpiewana przed odczytaniem fragmentu Ewangelii (zastępuje ją aklamacja "Chwała Tobie, Królu wieków" albo "Chwała Tobie, Słowo Boże"),

• hymny liturgiczne następująco wyrażają istotę tego okresu: "Dałeś nam przykład, o Jezu, czterdziestu dni umartwienia; aby w nas ducha odnowić, wymagasz postu i skruchy" albo w innym miejscu: "Jak naród wybrany idziemy za Tobą, nasz Boże i Wodzu, co w słupie ognistym wskazujesz nam drogę pośpiesznej ucieczki z krainy grzechu i śmierci"

Duchowość Wielkiego Postu

Chodzi tu o to, co Kościół nazywa metanoją, czyli o trwalsze przylgnięcie do Boga, o nawrócenie serca człowieka ku Niemu oraz pojednanie z bliźnimi, wyrażone w:

• większej wstrzemięźliwości w jedzeniu i piciu,
• większym zasłuchaniu się w Słowie Bożym, w czym mają pomóc również organizowane rekolekcje parafialne,
• unikaniu zbytecznego rozproszenia w postaci hucznych zabaw,
• większym skupieniu się na modlitwie, zarówno tej prywatnej jak i wspólnotowej,
• wykazaniu większej wrażliwości na potrzeby innych,
• korzystaniu z sakramentu pokuty i pojednania,
• uczestnictwie w różnych ćwiczeniach wielkopostnych, na przykład w nabożeństwach wielkopostnych (gorzkie żale, droga krzyżowa), lub podejmowaniu pewnych szczególnych postanowień mających wykazać bezinteresowność, szlachetność serca, uśmiech i życzliwość w stosunku do innych.

Geneza Wielkiego Postu:

• II wiek - dla lepszego przygotowania do przeżycia Świąt Paschalnych (wielkanocnych), dodano dwa dni postu przed tym świętem. Wspomina o tym Tertulian (+ ok. 240). Św. Ireneusz (+ ok. 202)
• wiek III - poszczono już cały tydzień,
• Sobór nicejski w 325 r. postanowił, że czas pokutny przed pamiątką Zmartwychwstania Pańskiego trwać będzie 40 dni,
• na początku wieku IV wprowadzono post 40-dniowy na pamiątkę postu Jezusa Chrystusa. Po raz pierwszy wspomina o tym św. Atanazy z Aleksandrii w liście pasterskim z okazji Wielkanocy z 334 r. Chodziło o to, aby jak najlepiej przygotować wiernych do świąt wielkanocnych,
• od św. Grzegorza I Wielkiego (+ 604) datuje się powstanie "przedpościa". Na trzy tygodnie przed Wielkim Postem wprowadzał Kościół fioletową, pokutną barwę szat liturgicznych, z modlitw i śpiewów usuwano radosne Alleluja, do roku zaś 1248 w tym czasie obowiązywał również post, chociaż w formie złagodzonej,
• od 1570 roku był to już zwyczaj powszechnie obowiązujący w Kościele.

Nabożeństwo czterdziestogodzinne:

• ma ożywić pobożność wiernych, a także być przygotowaniem do pokutnego okresu Wielkiego Postu,
• nawiązuje do przebywania w grobie Jezusa przez 40 godzin. Liczba 40 jest często wymieniana w Biblii i zawsze oznacza święty czas,
• w dzisiejszych czasach jednak mówi się nie tyle o czterdziestogodzinnym nabożeństwie, co o dłuższej adoracji, bez określania czasu jej trwania,
• celem tej adoracji jest pogłębienie zjednoczenia z Chrystusem całej wspólnoty wierzących, która gromadzi się w kościele, gdzie sprawuje się i przechowuje Najświętszy Sakrament,
• czas rozmodlenia, wyciszenia i kontemplacji Chrystusa ukrytego w Najświętszym Sakramencie, czas spotkania z Panem i Zbawicielem.

Środa Popielcowa

Rozpoczyna Wielki Post - okres Komunii Świętej Wielkanocnej

Post ścisły w tym dniu, tzn.:
a) jakościowy - powstrzymanie się od pokarmów mięsnych - obowiązuje od 14. roku życia do końca życia,
b) ilościowy - trzy posiłki - jeden do syta - obowiązuje wszystkich pełnoletnich do rozpoczęcia 60. roku życia,

Duszpasterze oraz rodzice winni zatroszczyć się o to, ażeby również ci, którzy z racji młodszego wieku nie związani jeszcze prawem postu i wstrzemięźliwości, byli wprowadzeni w autentyczny duch pokuty." (kan. 1252)

Posypywanie głów popiołem - znak przemijalności, podejmowania pokuty i chęci nawrócenia. Znany jest w wielu kulturach i tradycjach, m.in. w starożytnym Egipcie, u Arabów i w Grecji. W liturgii pojawił się on w VIII w. Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X w. W 1091 r. papież Urban II wprowadził ten zwyczaj jako obowiązujący w całym Kościele. W tym też czasie ustalono, że popiół do posypywania głów wiernych ma pochodzić z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku.

Uczynki pokutne, które mobilizują nas do pracy nad sobą, zbliżają do Boga i pomagają dobrze przeżyć Wielki Post:

Post:

• polega na odmówieniu sobie rzeczy dozwolonej i dobrej ze względu na Pana Boga, by nikti nic nie zburzyło i nie zakłóciło hierarchii wartości, która stawia Boga na pierwszym miejscu,
• w tradycji chrześcijańskiej każde ważne święto zawsze miało swoją wigilię i było poprzedzone postem. Im ważniejsze, tym post był dłuższy,
• sposób, w jakim pościmy, powinien być dostosowany do realiów i do warunków życia każdego człowieka,
• może się okazać, że dla kogoś ważniejsza od wyrzeczenia się jedzenia będzie na przykład rezygnacja z korzystania z internetu lub oglądania telewizji. Przecież karmimy nie tylko żołądek, ale wszystkie nasze zmysły,
• jest to także swoisty trening, który niesie nadzieję, że jeśli ktoś potrafi odmówić sobie rzeczy dozwolonej i dobrej, zdoła też zrezygnować z propozycji niedozwolonych i złych,
• praktyka ta kształci serce, oczyszcza ciało, wykorzenia grzechy, zasiewa cnoty, uczy ofiary, jest znakiem pokuty, wyzwala, prowadzi do skruchy i nawrócenia.

bł. o. Stanisław Papczyński: W żadnym razie nie należy lekceważyć umartwienia ciała aż do jego ostatecznego ujarzmienia. Owszem, należy je traktować surowiej, kiedy ten osioł swawolniej wierzga, by stał się zupełnie uległy rozumowi (…)

 Modlitwa:

• prawdziwa modlitwa jest przede wszystkim uczeniem się otwartości wobec Boga
• jest także po prostu byciem wobec Boga,
• "uczyć się modlić przez modlitwę",
• skuteczność modlitwy zależy od wiary, a nie od wielości wypowiadanych słów,
• w Wielkim Poście takich okazji nie brakuje i warto z nich korzystać.

bł. o. Stanisław Papczyński: Należy się więc modlić myślą, słowem, wzdychaniem i łzami; i takim zapachem modlitwy należy usunąć wszystko, co w nas jest zepsute.

 Jałmużna:

chodzi o całościową postawę czynnej miłości chrześcijanina wobec innych ludzi
jedną z form miłości bliźniego jest jałmużna,
• właściwym motywem dawania jałmużny jest miłość - miłość Boga, znajdująca swój zewnętrzny wyraz w miłości bliźniego
• Jałmużna jako postawa dzielenia się z biedniejszymi od nas nie tylko w sensie materialnym jest zaproszeniem do wejścia na drogę budowania ludzkiej wspólnoty solidarności.
• "Miłosierni miłosierdzia dostąpią" - mówi Chrystus. Skoro ja, grzesznik, liczę na miłosierdzie Boże w wieczności - muszę je okazać potrzebującym w doczesności.
• Sądzeni będziemy z miłości.
• danie drugiemu człowiekowi swojego czasu, poświęcenie mu chwili uwagi, spojrzenie w oczy, podniesienie jego godności.

bł. o. Stanisław Papczyński: Święty Jan Chryzostom powiedział: "Choćbyś postem i spaniem na ziemi trapił swoje ciało, a nie miał żadnej troski o bliźniego, jeszcze niczego nadzwyczajnego nie będziesz czynił".

 

Uczynki miłosierdzia

Względem duszy: Względem ciała:

1. Grzeszących upominać.

2. Nieumiejętnych pouczać.

3. Wątpiącym dobrze radzić.

4. Strapionych pocieszać.

5. Krzywdy cierpliwie znosić.

6. Urazy chętnie darować.

7. Modlić się za żywych i umarłych.

1. Głodnych nakarmić.

2. Spragnionych napoić.

3. Nagich przyodziać.

4. Podróżnych w dom przyjąć.

5. Więźniów pocieszać.

6. Chorych nawiedzać.

7. Umarłych pogrzebać.

 Rekolekcje:

• czas zatrzymania się w gonitwie codziennego życia, poukładania na nowo swojej relacji z Bogiem i ludźmi, dogłębnego zastanowienia się nad swym życiem,
• czas, kiedy cała wspólnota zbiera się w świątyni, by rozważając Słowo Boże i podejmując praktyki pokutne, odnawiać swe przywiązanie do Boga i proponowanych przez Niego wartości,
• samo słowo "rekolekcje" pochodzi od łacińskiego recolere - zbierać na nowo, powtórnie,
• wszyscy potrzebujemy takiego czasu, w którym mamy szansę pozbierać się, uporządkować nieco swój świat, zobaczyć sprawy z pewnego dystansu, nabrać świeżości w wierze i modlitwie.

Nabożeństwa:

1) Droga krzyżowa:

• to nabożeństwo nawiązujące do przejścia Pana Jezusa od pretorium Piłata na wzgórze Golgoty, powstała z pragnienia kroczenia śladami Jezusa Chrystusa,
• dopiero w XI - XIII w. w związku z wyprawami krzyżowymi wyodrębniono poszczególne stacje Drogi Krzyżowej,
• męka rozważana jest w 14 stacjach,
• na upowszechnienie Drogi Krzyżowej miały wpływ odpusty nadane przez Stolicę Apostolską dzięki staraniom franciszkanów,
• w samym zaś nabożeństwie chodzi o zrozumienie sensu cierpienia dla naszego zbawienia. W świetle Drogi Krzyżowej wielkiego sensu nabiera ludzkie cierpienie,
• nabożeństwo to domaga się od niesienia na Jego wzór krzyża codziennych zadań i obowiązków,
• rozważając treść kolejnych stacji mają one nas pobudzać wtedy do osobistej rewizji życia.

2) Gorzkie żale:

• zbiór pieśni o Męce Pańskiej,
• śpiewane są obecnie we wszystkich kościołach w Polsce w Niedziele Wielkiego Postu,
• nabożeństwo to powstało w Warszawie na przełomie XVII i XVIII wieku, wyrosło z polskiej duchowości i pobożności okresu baroku. Polega na rozważaniu Męki Pańskiej,
• nazwa pochodzi od pierwszych wyrazów pieśni: "Gorzkie żale przybywajcie, serca nasze przenikajcie",
• składają się one z trzech części, które śpiewa się łącznie, lub poszczególne części w kolejne niedziele Wielkiego Postu,
• rozpoczynają się tzw. Pobudką. Następnie jest hymn o Męce Pańskiej i lamentacje odpowiadające trzem psalmom w jutrzni, które wyrażają ból duszy z powodu męki Zbawiciela i rozmowę duszy z Matką Bolesną,
• antyfona "Któryś za nas cierpiał rany" jest śpiewem kończącym Gorzkie Żale.
• zazwyczaj w łączności z tym nabożeństwem głosi się kazania o Męce Pańskiej, czyli kazania pasyjne,
• niezwykle ważne nabożeństwo Wielkiego Postu, które pobudza do refleksji nad istotą cierpienia oraz zadumy nad własnym postępowaniem, gdyż za wielką cenę zostaliśmy odkupieni.

Sakrament Pokuty i Pojednania - Spowiedź Święta:

• spotkanie z Miłosierdziem Bożym,
• punkt zwrotny w życiu człowieka,
• istotny element w rozwoju duchowym człowieka, który otwiera nowy rozdział życia w łasce, czyli współpracy z działającym Bogiem,
• sakrament, którego nie można odkładać na potem i którego nie należy się bać,
• żeby dobrze przeżyć spowiedź potrzeba spełnić pięć warunków:

1. Rachunek sumienia.
2. Żal za grzechy.
3. Mocne postanowienie poprawy.
4. Szczera spowiedź.
5. Zadośćuczynienie Panu Bogu i ludziom.

• dobrze przeżyta spowiedź daje wzrost sił duchowych do walki ze złem, pokój i pogodę, duchową pociechę.

 Źródła:

- ks. Bogusław Nadolski - Liturgika t. II,
- Katechizm Kościoła Katolickiego,
- Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Zasady i wskazania,
- Internet:
- http://adonai.pl/wielkanoc/
- http://brewiarz.pl/czytelnia/wielki_post.php3
- http://www.jakatolik.com/artykuly/Wielki-Post-czas-duchowego-przygotowania-do-swiat-wielkanocnych
- http://www.josemaria.pl/artykul/dlaczego-wielki-post-trwa-40-dni3f
- http://liturgia.wiara.pl/Rok_liturgiczny/Wielki_Post
- http://www.niedziela.pl/artykul/81496/nd/Modlitwa-post-jalmuzna
- http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TS/jalmuzna.html
- http://www.katolik.pl/uczynki-pokutne---post-i-jalmuzna,1698,416,cz.html
- http://liturgia.wiara.pl/doc/418993.Snopek-mirry-czyli-Gorzkie-zale
- http://adonai.pl/wielkanoc/?id=5
- http://brewiarz.pl/czytelnia/wielki_post_rekolekcje.php3
- http://dominikanie.pl/kategoria/bog/spowiedz-bog/
- http://adonai.pl/sakramenty/spowiedz/